ⓘ Chū-jiân

Chū-jiân

Kóng-gī lâi kóng, chū-jiân sī ú-tiū ê choân-pō, sī bu̍t-chit sè-kài ê it-chhè, pau-koah só -ū ê mi̍h kap lêng-goân. Chū-jiân ê tēng-gī tòe sî-tāi teh piàn, jī-chhiáⁿ chhiâng-chāi hō lâng the̍h lâi hām kî-thaⁿ ê kài-liām sio pí-phēng, khó-pí kóng jîn-ûi, chhiau-chū-jiân. 1 chióng khah e̍h ê tēng-gī chiong lâng ê chò-ûi pâi-tû tī chū-jiân í-gōa, he̍k-chiá kóng lâng pēng m̄-sī chū-jiân-kài ê 1 hūn-chú. Lâng iōng kho-ki chè-chō a̍h-sī kái-piàn--kòe ê mi̍h tiāⁿ-tiāⁿ hō lâng kóng sī jîn-chō--ê, m̄-sī thian-jiân --ê. Chit-khóan pí-tùi tit-tio̍h ê tēng-gī to-siáu ū tō-tek-siōng ê ì-gī, pí-lūn kóng ...

Chū-jiân soán-te̍k

Chū-jiân sóan-te̍k, khah thoân-thóng ê hoan-e̍k kiò thian-te̍k, sī chi̍t khóan kòe-têng, tī chit-ê kòe-têng tiong, in-ūi seng-bu̍t siⁿ-thòaⁿ ê sêng-kong kap sit-pāi, chō-sêng chi̍t kóa ûi-thôan sèng-chit tī kò-thé-kûn lāi-bīn ê pí-lu̍t chin-ka ia̍h sī kiám-chió. Chū-jiân sóan-te̍k chit-ê khài-liām sī Charles Darwin só͘ thê-chhut, sī seng-bu̍t chìn-hòa ê chú-iàu ki-chè mechanism. 20 sè-kí ê kho-ha̍k-ka chiong Darwin ê chū-jiân sóan-te̍k khài-liām kap Gregor Mendel ê ûi-thôan kui-lu̍t thóng-ha̍p chhut hiān-tāi ê chìn-hòa lí-lūn.

Tâi-oân Chū-jiân Seng-thài Pó-hō͘-khu

Tâi-oân Chū-jiân Seng-thài Pó-hō͘-khu sī Tâi-oân kéng-lāi í chū-jiân pó-io̍k ûi bo̍k-te̍k só͘ ōe-siat ê pó-hō͘-khu, hiān-kim lóng-chóng iû Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-hú li̍p-hoat siat-tì, ē-tàng khu-hun chò "kok-ka kong-hn̂g", "kok-ka chū-jiân kong-hn̂g", chū-jiân pó-liû-khu", "iá-seng tōng-bu̍t pó-hō͘-khu", "iá-seng tōng-bu̍t tiōng-iàu chhe-sek khoân-kéng" kap "chū-jiân pó-hō͘-khu" 6 ê lūi-hêng.

Kok-tēng Chū-jiân Tē-kéng

Kok-tēng Chū-jiân Tē-kéng sī iû tiong-iong chú-koán ki-koan Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p Úi-oân-hōe àn-chiàu Bûn-hoà Chu-sán Pó-chûn Hoat sím-cha chí-tēng ê kū-iú pó-io̍k chū-jiân kè-ta̍t ê chū-jiân khu-he̍k, tē-hêng, si̍t-bu̍t kap khòng-bu̍t. Àn-chiàu i-ê sèng-chit, khu-hun chò chū-jiân pó-liû-khu kap chū-jiân kì-liām-bu̍t ; chū-jiân kì-liām-bu̍t pau-hâm tin-kùi hi-iú ê si̍t-bu̍t kap khòng-bu̍t.

Chū-jiân-sò͘

Chū-jiân-sò͘ 自然數 sī siōng ki-pún ê sò͘-ba̍k, ū lâng kóng sī chiàⁿ-ê chéng-sò͘ hō-chò chū-jiân-sò͘, mā ū lâng kā lêng mā sǹg-chāi-lāi. It-poaⁿ lâi kóng gián-kiù sò͘-lūn ê lâng bô kā 0 sǹg-chāi-lāi, gián-kiù chi̍p-ha̍p-lūn iah-sī tiān-náu kho-ha̍k ê lâng ōe kā 0 sǹg-chāi-lāi. Chū-jiân-sò͘ ê lō͘-iōng chú-iàu sī the̍h-lâi sǹg mi̍h-kiāⁿ ê sò͘-liōng, he̍k-chiá-sī the̍h-lâi pâi sūn-sū. It-poaⁿ ēng N iah-sī N {\displaystyle \mathbb {N} } chò chū-jiân-sò͘ ê phiau-kì.

Lōe-jiân-ki

Lōe-jiân-ki sī jia̍t-ki ê chi̍t chióng, hū-chek kā jiân-liāu ê hòa-ha̍k-lêng choán-piàn chò le̍k-ha̍k-lêng. Lōe-jiân-ki it-poaⁿ ê ūn-chok hong-sek sī kā jiân-liāu hām khong-khì thàu-lām jiân-sio, sán-seng jia̍t-lêng, khì-thé siū-jia̍t phòng-tiòng, thong-kòe ki-hāi chong-tì choán-hòa chò le̍k-ha̍k-lêng, jiân-āu tùi-goā chok-kong. Lōe-jiân-ki ū hui-siông kóng-hoat ê èng-iōng, chū-tōng-chhia, chûn, hui-hêng-ki, hóe-chìⁿ ê iân-jín lóng-chóng sī lōe-jiân-ki; kî-tiong, siōng-kài chia̍p-khoàⁿ ê lōe-jiân-ki chiū sī chū-tōng-chhia ê khì-iû iân-jín kap chhâ-iû iân-jín.

                                     

Chhiau-chū-jiân

Chhiau-chū-jiân sī tī chū-jiân-kài bô-hoat-tō͘ khoàⁿ-tio̍h mā bô-hoat-tō͘ ēng it-poaⁿ chhiú-lō͘ chèng-si̍t ê le̍k-liōng ia̍h-sī hiān-siōng. It-tàn chhiau-chū-jiân ē-tàng pī chèng-si̍t, he chiū put-chài sī chhiau-chū-jiân ah. Chhiau-chū-jiân chhiau-oa̍t kho-ha̍k ê hoān-tiû, in-ūi kho-ha̍k ê gián-kiù tùi-siōng pit-su sī ē-tàng pī chèng-si̍t ê chhek-liông.

                                     

Kok-li̍p Chū-jiân Kho-ha̍k Phok-bu̍t-koán

Kok-li̍p Chū-jiân Kho-ha̍k Phok-bu̍t-koán ūi tī teh Tâi-oân Tâi-tiong-chhī Pak-khu, choân-bûn chò chū-jiân kho-ha̍k, iû-kî chū-jiân-sú hōng-bīn ê gián-kiù; kap kok ha̍k-mn̂g kho-ha̍k ê tián-lám chhām kàu-io̍k. Mā hù-siat si̍t-bu̍t-hn̂g.

                                     

Chū-jiân chu-goân

Chū-jiân chu-goân, mā hō-chò thian-jiân chu-goân, sī tī thian-jiân ê chōng-thài hā, tō ū kè-ta̍t ê bu̍t-sán. It-poaⁿ lâi kóng, nā-chún chhú-tit chit-khoán bu̍t-sán ê chú-iàu kang-sū sī siu-chi̍p kap sûn-hoà, pēng m̄-sī seng-sán, lán tō kóng che sī chū-jiân chu-goân.

                                     

Chū-jiân giân-gú chhú-lí

Chū-jiân giân-gú chhú-lí sī sio̍k-î Jîn-kang tì-hūi kap Gú-giân-ha̍k ê chi̍t-ê būn-chi Ha̍k-kho. Chū-jiân gú-giân chhú-lí ê bo̍k-pio sī beh hō Tiān-náu liáu-kái jîn-lūi ê gú-giân kap ē-thang hō Tiān-náu chū-tāng lâi sán-seng lán lâng ē-táng thiaⁿ ū ê ōe.

                                     

Chū-jiân-chú-gī

Chū-jiân-chú-gī tī chin chē hong-bīn ū hoat-tián, pau-koat í-hā: Chū-jiân-chú-gī gē-su̍t Chū-jiân-chú-gī hì-kio̍k Chū-jiân-chú-gī bûn-ha̍k Chū-jiân-chú-gī tiat-ha̍k

                                     

Thian-jiân-khì

Thian-jiân-khì sī tùi tē-hā khai-chhái chhut-lâi ê chi̍t-khóaⁿ chio̍h-hòa jiân-liāu, i-ê lâi-gôan chú-iàu lâi-chū keng-kóe tn̂g-kî ko-ap si-ka ê kó͘-chá seng-bu̍t si-thé. Si̍t-bu̍t goân-pún tùi thài-iông khip-siu ê lêng-liōng, pō͘-hūn āu-lâi tō thú-chûn tī thian-jiân-khì ê hoà-ha̍k-kiān lāi-té. Pang-bô͘:Chioh-hoa jian-liau

                                     

自然

廣義來講, 自然 是宇宙的全部,是物質世界的一切,包括所有的物佮能源,自然的定義綴時代咧變,而且常在予人提來和其它的概念來比並,可比講人為、超自然,一種較狹的定義將人的做為(人為)排除佇自然以外,或者講人並毋是自然界的一份子,人用科技製作抑是改變過的物(親像食品)定定予人講是人造的;毋是天然的,這款比對得著的定義多少有道德性的意義,比論講" 自然的定著是好”;" 著順其自然”。 自然這个觀念嘛用佇描寫動物,物件的行為這方面,一个動物的行為若無違反伊的本性,這款行為就有號做是自然的,閣一个化學元素 ,若準生成存在佇世間,就會使號做自然的,若干焦實驗室內有得揣,就號做人造的。 物質世界(自然界)是自然科學研究的對象,這包括宇宙學到微粒仔物理學、生物學、生態學等等對物質的角度,研究性命的一切,包括人類 ,其他的學問研究" 自然資源”佮" 自然事件”(氣象學、地理學等等)。