ⓘ Le̍k-hoat

Le̍k-hoat

Le̍k-hoat sī kā sî-kan hō-miâ ê hē-thóng, pí-lūn kóng bó͘-mih kang, bó͘-mih nî. Hō ê miâ tō sī le̍k-hoat ji̍t-chí. Le̍k-hoat ê siat-kè tiāⁿ ē kap chit-koá thian-bûn hiān-siōng sio it-tì. Le̍k-hoat ê kū-thé piáu-hiān tō sī le̍k-thiah, mā hō chò la̍h-ji̍t. Le̍k-thiah ū chin chē khoán, chhan-chhiūⁿ kóng 1 kang 1 kang ê "ji̍t-thiah", 1 kò goe̍h 1 kò goe̍h ê "goe̍h-thiah".

Gregorius Le̍k-hoat

Gregorius Le̍k-hoat sī hiān-chú-sî thong sè-kài siāng phó͘-phiàn ê le̍k-hoat. Chit ê le̍k-hoat sī Kàu-hông Gregorius 13-sè tī 1582 nî 2 goe̍h 24 kong-pò͘--ê, chú-iàu sī kā 1582 nî 10 goe̍h chhoe-4 ê keh-téng-kang tēng chò 1582 nî 10 goe̍h 15; sú-iōng AD chò kí-goân, lūn-nî mā ū sin-ê kui-iok. Goân-té ê Julius Le̍k-hoat sī 4-nî 1-lūn, pêng-sò͘-sî 1 nî 365 kang, lūn-nî ke 1 kang, 1 nî chhé-ûn ū 365.25 kang. Chóng- sī jı̍t-thâu nî pêng-kun sī 365.242190419 kang, kú--lâi cheng-chha jú lâi jú toā. Gregorius Le̍k-hoat 4-nî 1-lūn, m̄-koh nā-sī ōe-tàng hō͘ 100 chéng-tû ê nî bô lūn, ōe-tàng hō͘ 400 ...

Islam Le̍k-hoat

Islam Le̍k-hoat, ia̍h kiò Hoê-kàu Le̍k-hoat, sī kin-á-ji̍t Islam Kok-ka thong-iōng ê le̍k-hoat, chiong Islam sian-ti Muhammad siū kàu pek-hāi, tùi Makka cháu khì Madīna ê hi nî tòng-chò goân nî. Islam Le̍k-hoat sī thài-im-le̍k, í 622 nî 7 goe̍h 16 ji̍t chò le̍k-hoat ê thâu kang, oân-choân khoàⁿ goa̍t-siòng chò piau-chún, lūn-nî tī Dhu al-Hijjah í-āu ka ji̍t kang.

Chúi-le̍k hoat-tiān

Chúi-le̍k hoat-tiān sī kā chúi ê ūi-lêng choán-oāⁿ chò tiān-lêng ê hoat-tiān hong-sek; i-ê goân-lí sī lī-iōng chúi-ūi lo̍h-chha ê tiōng-le̍k ūi-lêng, choán-oāⁿ chò liû-tōng ê tōng-lêng, thui-tōng o-lûn ê soân-choán, chìn chi̍t pō͘ tài-tōng hoat-tiān-ki hoat-tiān.

Kū-le̍k

Iú-koan Hàn-jîn sia-hōe gōa ê kū-le̍k, chhiáⁿ-khòaⁿ Kū-le̍k Tâi-oân kái-ēng se-le̍k chìn-chêng teh ēng-ê le̍k-hoat hō-chò kū-le̍k, mā kiò lông-le̍k 農曆 ia̍h-sī lông-bîn-le̍k 農民曆. Kū-le̍k m̄-sī jı̍t-thâu-le̍k mā m̄-sī goe̍h-niû-le̍k, sī kā 2-chióng thàu-lām chò-hóe ê le̍k-hoat. Lán nā kóng-tio̍h kū-le̍k ê jı̍t-chí, tiāⁿ-tiāⁿ lóng kóng "lán-lâng", pí-lūn-kóng, lán-lâng chiaⁿ- goe̍h chhoe 9 sī thiⁿ-kong-siⁿ".

Chú-chiân

Chú-chiân, khah thong-sio̍k ê kóng-hoat sī Kong-goân-chiân, Kí-goân-chiân ia̍h Se-goân-chiân. Chit jī ti̍t-chiap ê ì-sù sī "Ia-so͘ chhut-sì hit tang ê chìn-chêng nî-hūn", chóng-sī si̍t-chè Ia-so͘ ê chhut-sì sî-kan sī bô khak-tēng--ê. Chú-chiân siāng sin ê chi̍t nî sī Chú-chiân 1 nî, lú chá sò͘-jī lú tōa, Chú-chiân 1 nî ê āu chi̍t tang, hō chò Chú-āu 1 nî.

Chú-thé-le̍k

Chú-thé-le̍k sī Tiâu-sián Bîn-chú-chú-gī Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ùi 1997 nî khai-sí sú-iōng ê le̍k-hoat, liân-hō chiū sī Chú-thé. Che sī ūi-tio̍h beh tui-chun chú-thé su-sióng chhòng-li̍p-chiá kiam Tiâu-sián kiàn-kok-chiá Kim Il-sung ê chhut-sì nî-hūn 1912 nî chò goân-nî.

Chú-āu

Chú-āu sī Julius le̍k-hoat kap Gregorius le̍k-hoat kè-sǹg nî-hūn ê iōng-gí. Khah thong-sio̍k ê kóng-hoat thang kiò Se-le̍k, Se-goân he̍k-chiá Kong-goân. Chú-āu pō͘-hūn ê thâu nî sī "chú-āu 1 nî", nā tī che chìn-chêng ê hit nî, sī kiò "Chú-chiân 1 nî". Pún khoán hō-miâ ê chè-tēng ki-chhó͘ sī tùi Ia-so͘ chhut-sì sî-kan ê khài-liām, chóng-sī si̍t-chè-siōng Ia-so͘ ê chhut-sì bô chheng-chhó͘ ji̍t-chí chu-liāu, kun-kù ha̍k-chiá àn-sǹg khó-lêng sī chú-chêng 4 kàu chú-chêng 6 nî chó-iū.

Hông-tè kì-goân

Hông-tè kì-goân, iū koh hō-chò Hian-oân kì-lîân, sī chi̍t chióng kì-liân-hoat. Thàn-iūⁿ Chú-āu í Iâ-so͘ chhut-sì chò-ûi kì-liân ê khai-sí, Hông-tè kì-goân sī í Tiong-kok ê sîn-ōe jîn-bu̍t Hông-tè chò-ûi kì-liân ê khai-sí. Hông-tè kiàn-goân tī Chheng-tiâu boa̍t-nî pī thê-chhut, in-ūi tùi Hông-tè sî-tāi ê sî-kan chhut-chhek bô-kāng, i-ê kì-liân khí-tiám mā ū chē-chē bô-kāng ê kóng-hoat. It-poaⁿ jīn-ûi che sī chi̍t chióng Tiong-kok bîn-cho̍k-chú-gī ê sán-bu̍t. Siōng-chá iû Lâu Su-pôe thê-chhut, tī Tiong-kok Chheng-tiâu boa̍t-kî ê piàn-hoat-phài kap kek-bēng-phài lóng bat sú-iōng-kòe chit chió ...

Liân-hō

Liân-hō sī iōng lâi kí-nî ê miâ-hō. Liân-hō it-poaⁿ iû hông-tè hoat-khí, hoat-goân chū Tiong-kok ê Tiong-goân chèng-koân. Āu-lâi, liân-hō ê chè-tō͘ in-ūi siū-tio̍h Tiong-kok chèng-koân ê éng-hióng, tī 6 sè-kí Tiâu-sián Poàn-tó ê Sin-lô, 7 sè-kí bóe-kî ê Ji̍t-pún, iáu-ū 10 sè-kí ê O̍at-lâm lóng sian-hō͘ khai-sí sú-iōng. Kó͘-chá ê O̍at-lâm, Ko-lê kap Tāi-hân Tè-kok sî-tāi ê Tiâu-sián, iáu-ū Bông-kó͘ tī kiàn-kok chho͘-lîan, in-ūi siū-tio̍h Tiong-kok chèng-koân ê éng-hióng, mā lóng bat sú-iōng kòe liân-hō. Bo̍k-chêng iû-goân teh sú-iōng liân-hō ê kok-ka, kan-nā chhun pó-chhî tio̍h kun-chú-chè ...

Lūn-nî

Lūn-nî ì-sù sī hit nî ū ke-thiⁿ kang, lé-pài, ia̍h goe̍h, thang hō͘ le̍k-hoat nî ē-tit kap sî-tang nî ia̍h thiān-bûn nî sio it-tì. Pí-lūn kóng, 2--goe̍h ùi 28 kang ke 1 kang, pìⁿ chò 29 kang. Le̍k-hoat tī phó͘-thong-sî-á ta̍k nî kúi kang lóng kò͘-tēng, ah m̄-koh sî-tang ia̍h thian-bûn sū-kiāⁿ m̄ sī lóng mā hiah tú-hó kúi kang; sî-ji̍t chi̍t-ē kú, tō ē ū cheng-chha. 1 toāⁿ sî-ji̍t liáu-āu, nā tī bó͘-mih nî ke-thiⁿ 1 kang ia̍h 1 goe̍h, tō ē-tàng kā cheng-chha tiâu-chéng--tńg-lâi. M̄ sī lūn-nî ê nî-hūn hō chò pêng-siông-nî. Lūn-nî sī chí hit nî ū chò bó͘-mih tiâu-chèng, ah nā lūn-goe̍h sī chí ...

                                     

Julius Le̍k-hoat

Julius Le̍k-hoat sī Kó͘-tāi Lô-má léng-tō-chiá Julius Caesar kin-kì Alexandria ê Sosigenes ê kiàn-gī chè-tēng ê le̍k-hoat, tī chêng 45 nî 1 goe̍h 1 ji̍t khai-sí chip-hêng.

                                     

Hu̍t-bia̍t kì-goân

Hu̍t-bia̍t kì-goân, he̍k-chiá Hu̍t-le̍k, sī chi̍t chióng thoân-thóng le̍k-hoat, sio̍k-î im-iông-le̍k. Chit-khoán le̍k-hoat tī Lâm-a kap Tang-lâm-a ê Hu̍t-kàu kok-ka, chhin-chhiuⁿ Kampuchea kap Thài-kok, hui-siông sî-kiâⁿ. I-ê kì-liân hong-sek sī kā Sek-khia-mô͘-nî Hu̍t bia̍t-tō͘ ê hit-ê nî-tō͘ chò-ûi kè-sǹg ê ki-chún.

                                     

Goe̍h-niû-ji̍t-thaû-le̍k

Im-iông-le̍k sī ēng goe̍h-niû piàn-hòa ê chiu-kî lâi sǹg goe̍h, ēng jı̍t-thaû nî lâi sǹg nî ê le̍k-hoat. Siōng chia̍p-ēng ê goe̍h-niû-ji̍t-thaû-le̍k sī kū-le̍k kap iû-thài-le̍k. Goe̍h-niû goe̍h pêng-kun sī 29.53 kang, jı̍t-thâu nî sī 365.2425 kang, a̍h-tō-sī 235 ê goe̍h-niû goe̍h chha-put-to tú-á-hó sī 19 ê jı̍t-thaû nî. Ah-koh 1-nî phēng 12-kò-goe̍h khah tn̂g chit- sut á, tióng- chhut lâi ê hit-kúi-jı̍t tō ài ēng lūn-goe̍h lâi pó͘, m̄-chiah goe̍h-niû-ji̍t-thaû-le̍k lóng ū 1-ê 19-nî ê chiu-kî.

                                     

Sok-bōng-goe̍h

Sok-bōng-goe̍h sī liân-sio̍k nn̄g pái sin-goe̍h hoat-seng ê sî-kan keng-keh. Sok-bōng-goe̍h sò͘-ti̍t ê tn̂g-kî pêng-kin sī 29.530588 kang.

                                     

Tân-kun kì-goân

Tân-kun kì-goân, kán-chheng Tân-kì, sī chi̍t ê í Tiâu-sián le̍k-sú chò-ûi ki-chún ê kì-liân tan-ūi, chiū chhin-chhiūⁿ Se-iûⁿ kok-ka koàn-iōng ê kong-goân. Tân-kun kì-goân ê kè-sǹg hong-sek sī kong-goân ê nî-hūn ke 2333. Sam-kok Ûi-sū ê sî-tāi, kok-chióng sú-liāu ê kiàn-kok nî-tō͘ iáu-bōe kò͘-tēng. Put-kò tī 1485 nî oân-sêng ê Tong-kok Thong-kàm tiong te̍k-pia̍t chí-tēng sī "Tông Giâu Bō͘-sîn-sòe" 唐堯戊辰歲, lo̍h-bóe chiū kò͘-tēng chò kò͘-tēng chò Kong-goân-chiân 2333 nî kiàn-kok.

                                     

格里曆法

格里曆法 是現此時通世界上普遍的曆法,這个曆法是教宗格雷戈里十三世佇1582年2月24公布的,主要是共1582年10月初4的隔轉工定做1582年10月15;使用AD做紀元,閏年嘛有新的規約。 原底的尤流斯Julius曆法是4年一閏,平素時一年365工,閏年加一工,一年扯勻有365.25工,總是日頭年平均是365.242190419工,久來精差愈來愈大,格里曆法四年一閏,毋過若是會當予100整除的年無閏,會當予400整除的年閣有閏,一年扯勻有365.2425工,加真精確。 352年頭一改的基督教大會規定春分是佇3月21彼工,尤流斯曆佮日頭年的精差經過千外年的累積,致使1582年正實的春分已經走去3月31囉,所以佇1582年愛減算10工,予1583年的春分會當轉來去3月21。 教宗的號令干焦佇天主教的國家有效,新教的國家親像英國一直到18世紀才改用格里曆,露西亞信東正教,一直到20世紀才換過來。 格里曆是一種日頭曆,素常講的 公曆 、 新曆 、 西曆 、 陽曆 攏是指格里曆法。

                                     

舊曆

一個月是新月到後一屆新月的時間,量大約是29.53工,新月的彼工號做初一,有時一個月有29工,有時是30工。 一年內的月數無定著,咱共地球踅日頭的軌道分做24分,對日時上短的彼工開始算,號做冬節,地球見若閣踅過24分1的軌道的彼工就號做1个節氣,一個月內底應該有二个節氣,若干焦有一个,後壁彼個月就號做閏月,嘛干焦有一个節氣。 新正是冬節了後第二个新月彼工。 寒人罕得閏月。 冬節的彼個月號做11月,後個月若無閏月就是12月,閣來就是正月。 一工是地球踅玲瑯踅一輾的時間。 一年是地球踅日頭一輾的時間,平均是365.2425工,總是逐年會有真大的精差。

                                     

閏年

閏年 是指彼年有加添工、禮拜抑月,通予曆法年會得佮時冬年抑 天文年相一致,比論講,2月有28工加1工,變做29工,曆法佇普通時仔逐年幾工攏固定,啊毋過時冬抑天文事件毋是攏嘛遐拄好幾工;實際一下久,就會有精差,一段時日了後,若佇某物年加添一工抑一月,就會當共精差調整轉來,毋是閏年的年份號做 平常年 。 閏年是指彼年有做某物調整,啊若閏月是指彼過月是加添的,閏秒佮閏月較成,是指彼秒是加添的,毋過是用來調整加添彼工。