ⓘ Khì-hāu

Khì-hāu

Khì-hāu sī chi̍t ê te̍k-tēng só͘-chāi tn̂g-sî-kan ê thiⁿ-khì kui-lu̍t kap choán-piàn. Khì-hāu ê chhek-liông su-iàu tī te̍k-tēng ê só͘-chāi, keng-kòe tn̂g-sî-kan bô-keng-tn̄g ê chham-sò͘ siu-chi̍p kap phêng-kó͘. Chia ê chham-sò͘ pau-hâm un-tō͘, sip-tō͘, tāi-khì ap-le̍k, hong, kàng-chúi, iah-koh-ū chē-chē kî-thaⁿ piàn-liōng. Khì-hāu hām thiⁿ-khì bô-kāng, thiⁿ-khì kan-nā biâu-su̍t te̍k-tēng só͘-chāi té-sî-kan ê tāi-khì chōng-thài. Chi̍t ê só͘-chāi ê khì-hāu sī iû khì-hāu hē-thóng 氣候系統 ê gō͘ ê cho͘-sêng pō͘-hūn sán-seng, hun-pia̍t sī: tē-kiû ê tāi-khì, súi-khoan, peng-soat-khoan, giâm-se̍k ...

Köppen khì-hāu hun-lūi-hoat

Köppen khì-hāu hun-lūi-hoat sī chi̍t thó phó͘-phiàn sú-iōng ê khì-hāu hun-lūi hē-thóng, siāng-chá sī khì-hāu-ha̍k-ka Wladimir Köppen tī 1884 nî só͘ hoat-piáu, āu-lâi mā ū keng-koè tiâu-chéng. Chit thò hun-lūi-hoat sī ēng si̍t-phoē vegetation ê chū-jiân hun-pò͘ chêng-hêng chò ki-chó͘, koh ka siōng ūn-tō͘ kap kàng-súi ê in-chú.

Tâi-oân ê khì-hāu

Tâi-oân ūi-tī kùi-hong khì-hāu ê hoān-ûi lāi, kùi-hong ê éng-hióng pí sìn-hong ê éng-hióng toā. 5 goe̍h kàu 9 goe̍h sī Tâi-oân ê hā-thiⁿ. Hā-thiⁿ chiân-kî siū-tio̍h se-lâm kùi-hong chhoā-lâi ê sip-tâm koh un-loán ê khì-hāu éng-hióng, lo̍h-bóe chiah siū-tio̍h hù-jia̍t-tài ko-ap ê éng-hióng; che sī iû jia̍t-tài hái-iûⁿ khì-thoân só͘ khòng-chè, ta̍k-kang khì-un tiāⁿ-tiāⁿ ta̍t-tiò 27 chì 35-tō͘, jî-chhiáⁿ sip-tō͘ mā koân. 7 goe̍h ê pêng-kin khì-un ta̍t-tiò 28-tō͘. Hā-thiⁿ tn̂g, tang-thiⁿ siong-tùi khah-té, tang-thiⁿ siū léng khong-khì ê éng-hióng, í Tâi-pak koan-chhek-chām ê un-tō͘ e-tàng hun- ...

Thiⁿ-khì

Thiⁿ-khì sī tāi-khì chōng-thài ê chi̍t chióng piáu-hiān; hoán-èng chhut tāi-khì sī léng ia̍h-sī sio, sī ta ia̍h-sī tâm, sī pêng-chēng ia̍h-sī jia̍t-kông téng-téng. Toā pō͘-hūn ê thiⁿ-khì hiān-siōng lóng hoat-seng tī pêng-liû-chân ē-kha ê tùi-liû-chân. Thiⁿ-khì it-poaⁿ sī teh kóng ta̍k-kang ê un-tō͘ kap kàng-chúi oa̍h-tāng, ah khì-hāu chiah sī teh kóng chi̍t toāⁿ tn̂g sî-kan lāi ê pêng-kin tāi-khì chōng-hóng.

Bú-khì

Bú-khì sī ē-tàng chō-sêng phò-hāi ia̍h-sī siong-hāi ê ke-si. Sú-iōng bú-khì, ē-tàng thê-seng phah-la̍h, hoān-chōe, chip-hoat, chū-ōe kap chiàn-cheng ê hāu-kó kap hāu-lu̍t.

Chèng-hú-kan Khì-hāu Piàn-hoà Choan-ka Úi-oân-hoē

Chèng-hú-kan Khì-hāu Piàn-hoà Choan-ka Úi-oân-hoē sī 2 ê Liân-ha̍p-kok cho͘-chit -- Sè-kài Khì-siōng-ha̍k Cho͘-chit kap Liân-ha̍p-kok Khoân-kéng Kè-e̍k -- tī 1988 nî sêng-li̍p ê choan-ka úi-oân-hoē, choan-tô͘ leh phêng-ko͘ jîn-lūi chō-chiâⁿ khì-hāu piàn-hoà ê hong-hiám. IPCC khai-hóng hō͘ só͘-ū ê WMO/UNEP hoē-oân chham-ka. IPCC ê pò-kò ē-sái kóng tī ta̍k chióng koan-hē khì-hāu piàn-hoà ê gī-lūn tang-tiong lóng ē hō͘ lâng chham-khó, ín-iōng. Kok-ka hām kok-chè chiam-tùi khì-hāu piàn-hoà ê hoán-èng it-poaⁿ ē kā IPCC tòng-chò koân-ui lâi chham-khó.

Un-sek hāu-èng

Un-sek hāu-èng sī Joseph Fourier tī 1824-nî tāi-seng hoat-hiān--ê, tāi-khì tō-sī thàu-kòe chit-ê hāu-èng, lâi hō͘ he̍k-chhiⁿ pìⁿ kah lú lâi lú sio-joa̍h. Hóe-chhiⁿ, Kim-chhiⁿ téng-téng kî-thaⁿ ū tāi-khì ê chhiⁿ-kiû lóng ū un-sek hāu-èng, m̄-koh ūi-tio̍h beh kán-séng, ē-kha ê soat-bêng kan-taⁿ the̍h tē-kiû chò lē. Un-sek hāu-èng chit-ê sû ū khó-lêng sī chí 2-kiāⁿ bô-kāng-khóan ê tāi-chì, 1-kiāⁿ sī seⁿ-sêng ū ê un-sek hāu-èng, che sī tē-kiû-téng chū-jiân hoat-seng ê un-sek hāu-èng, nā koh 1-chióng sī ke-thiⁿ jîn-ûi ê un-sek hāu-èng, che sī in-ūi jîn-lūi ê o̍at-tōng chiah ū--ê. Thâu-chêng kón ...

Hûn

Tī Tē-kiû ia̍h pa̍t lia̍p he̍k-chheⁿ, hûn tō sī chē chúi-tih ham kiat-chiⁿ chek chò-hoé, phû tī tāi-khì-chân ê mi̍h. Khì-siōng-ha̍k lāi-té ê hûn-ha̍k choan-tô͘ leh gián-kiù hûn.

Hō͘

Chit-phiⁿ bûn kóng--ê sī hō͘-chúi. Koan-î chi̍t ê siâⁿ-chhī "滬", chhiáⁿ khoàⁿ Siōng-hái-chhī. Hō͘ sī lo̍h-chúi precipitation ê 1 khoán hêng, chhun ê hêng koh ū seh, hō͘-seh sleet, peng-phau̍h hail, lō͘-chúi dew. sè tih ê chúi ùi hûn lo̍h kaù thô͘-kha tō sī hō͘. Khong-khì nā siuⁿ ta, ū-ê hō͘ iáu-boē kaù thô͘-kha tō ē chhèng evaporate tiāu--khì. Nā choân-pō͘ lóng lo̍h chi̍t-poàⁿ tō chhèng tiāu, tō pìⁿ-chiâⁿ hoan-á-hûn virga, tī ta koh joa̍h ê soa-bô͘ tiāⁿ khoàⁿ--tio̍h. Hō͘ chái-iūⁿ lâi, chái-iūⁿ lo̍h ê kho-ha̍k kái-soeh ū 1 hō miâ kiò chò Bergeron koè-têng.

Seh

Seh sī lo̍h-chúi ê 1 khoán hêng, sī chúi kiat chò peng ê kiat-chiⁿ, goā-hêng chē khoán. Seh sī chin chē sè lia̍p ê kiat-chiⁿ cho͘-ha̍p--ê, sǹg sī 1 chióng hún-lia̍p-thé. Nā bô hō͘ ap-le̍k, seh ē nńg-sìm-sìm.

Sip-tō͘

Sip-tō͘ sī khong-khì tiong chúi cheng-khì ê liōng. Khì-thài ê chúi cheng-khì bô-hoat-tō͘ ēng ba̍k-chiu khòaiⁿ. Sip-tō͘ koân piáu-sī hoat-seng kàng-chúi, lō͘-chúi ia̍h-sī tà-bông ê khó-lêng-sèng mā khah koân. Sip-tō͘ jú koân, jú ē lâu-kōaⁿ, lâng ē kám-kak sip koh joa̍h, in-ūi phôe-hu piáu-bīn ê chúi-khì cheng-hoat ê sok-lu̍t khah bān. Ta̍t-kàu páu-hô só͘ su-iàu ê chúi cheng-khì ê liōng tòe un-tō͘ gia̍h-koân lâi cheng-ka. Niû sip-tō͘ ê hong-hoat ū kúi-nā chióng: choa̍t-tùi sip-tō͘, siong-tùi sip-tō͘ kap tan-ūi sip-tō͘.

熱帶

Taijit Toasutian siá jia̍t-tāi, tān-sī mā siá hân-tài. Jia̍t-tāi kám ē sī typo? Hypercube 2008-nî 6-goe̍h 24-jἰt 03:13 Tâi-hoâ Soàⁿ-téng Sû-tián sî jia̍t-tài, chit phiⁿ lán chiām-sî iōng choán-ia̍h chhú-lí. --Chùn-hiàn 2008-nî 6-goe̍h 24-jἰt Jī 11:49 UTC Pó͘-chhiong: chhâ Kam-jī-tián kap Lūi-im Pó-kàm, 帶 kan-taⁿ-ū tài; toà ê im, bô tāi -Chùn-hiàn 2008-nî 6-goe̍h 24-jἰt Jī 12:02 UTC

                                     

Khì-hāu piàn-tōng

Khì-hāu piàn-tōng sī khì-hāu tī chi̍t toāⁿ sî-kan lāi ê pho-tōng piàn-hoà, che sî-kan iā khó-lêng sī kúi cha̍p tang ia̍h-sī kúi pah tang. Pho-tōng ê hoān-ûi ē-sái sī khu-he̍k-sèng ia̍h-sī choân-kiû-sèng ê, sī pêng-kin khì-siōng chí-sò͘ ê piàn-hoà. Bo̍k-chiân tùi khì-hāu piàn-tōng thó-lūn siōng-chē ê sī koan-î khoân-kèng chèng-chhek tùi tong-tāi khì-hāu ê éng-hióng, iā chiū sī kóng jîn-ûi in-sò͘ tùi khì-hāu ê éng-hióng, iû-kî sī koan-î choân-kiû sio-lo̍h-hoà būn-tê.

                                     

Kó͘-khì-hāu-ha̍k

Kó͘-khì-hāu-ha̍k sī teh gián-kiù kó͘-chá tē-chit sî-kî ê khì-hāu tiâu-kiāⁿ, pēng chhì-tô͘ beh kiàn-li̍p khó-khò ê tāi-khì kòe-têng bô͘-hêng ê chong-ha̍p kho-ha̍k.

                                     

Khì-hāu piàn-tōng kiám-khin

Khì-hāu piàn-tōng kiám-khin sī chè-hān tn̂g-kî khì-hāu piàn-tōng ê thêng-tō͘ he̍k-chiá pí-lu̍t ê hêng-tōng. It-poaⁿ pau-koat kiám-chió jîn-ûi ê un-sek khì-thé pâi-hòng; lēng-gōa mā ū chin-ka thòaⁿ khip-siu phì-jū chō-lîm téng khoán ê hong-hoat. Kiám-khin khì-hāu piàn-hòa ê lí-sióng chi it sī kiám-chió chit khoán hiān-siōng tùi lâng seng-oa̍h ê gûi-hāi.

                                     

Un-sek khì-thé

Un-sek khì-thé sī ē khip-siu kap hoat-siā âng-gōa-soàⁿ ê tāi-khì-chân khì-thé. Un-sek khì-thé ê ī-siông chûn-chāi sī chō-sêng un-sek hāu-èng ê chú-iàu in-sò͘.

                                     

A-jia̍t-tài

A-jia̍t-tài he̍k-chiá hù-jia̍t-tài sī tē-kiû siōng ê chi̍t chióng khì-hāu tē-tài. A-jia̍t-tài it-poaⁿ hun-pò͘ tī un-tài oá jia̍t-tài ê tē-khu. A-jia̍t-tài ê khì-hāu te̍k-tiám sī joa̍h-lâng chhiūⁿ jia̍t-tài, ah kôaⁿ-lâng pí jia̍t-tài hân-léng; siōng-léng ê goe̍h-hūn pêng-kin khì-un tī Liap-sī 0° í-siōng.

                                     

El Niño

El Niño sī 1 chióng khì-haū koh-iūⁿ ê hiān-siōng. Phó͘-thong-sî-á Tang Thài-pêng-iûⁿ tī chhiah-tō hit tah ê hái-chúi sī ùi khah kē chân phû--khí-lâi, khah koân chân ê hái-chúi un-tō͘ ē piàn khah kē, chiah koh laû tùi sai-pêng--khì; hoat-seng El Niño ê sî, léng-chúi bô koh phû--khí-lâi, khah koân chân ê hái-chúi un-tō͘ piàn khah koân, lâu ê hong-hiòng koh ē tò-pái, ùi sai-pêng laû tùi tang-pêng.

                                     

Jia̍t-tài

Jia̍t-tài sī tē-lí-siōng ê 1-ê khu-he̍k. Chit-ê khu-he̍k tú-hó khûn tē-kiû 1-liàn. Jia̍t-tài ê tiong-soàⁿ tō-sī chhiah-tō, jia̍t-tài siōng-pak kàu pak-hoê-kui-soàⁿ, siōng-lâm sī í lâm-hoê-kui-soàⁿ chò kài-soàⁿ. Chit-ê khu-he̍k chha-put-to tō tī pak-hūi 23°30/23.5° kah lâm-úi 23°30/23.5° chi-kan. Jia̍t-tài tī tē-lí-ha̍k kap khì-siōng-ha̍k lâi kóng, tō-sī 1-tang 1-ê thài-iông-liân lāi-té, siōng-bô ē ū 1-pái, ji̍t-thâu sī í 90-tō ti̍t-ti̍t chhiō tò lo̍h--lâi ê khu-he̍k.

                                     

Káu-kàng-hong

Káu-kàng-hong sī Tâi-oân ki-bîn chiū tang-pak kùi-hong chō-sêng kióng-lia̍t chūn-hong ê chheng-ho͘. Hong-sok múi bió ta̍t-kàu 20 kong-chhioh, ta̍k-nî hoat-seng tī chìn-ji̍p kôaⁿ-thiⁿ tang-pak kùi-hong chiām-chiām kióng sî, khí-hong sî-kan tī Tâi-ôan pak-pō͘ ia̍h kuí cha̍p-thiⁿ.

                                     

Kńg-lê-á-hong

Kńg-lê-á-hong sī khong-khì chiâⁿ chò îⁿ-thiāu-á hêng, se̍h chin kín, téng-koân sī chek-loān-hûn, he̍k-chiá chi̍t-poàⁿ-pái-á sī chek-hûn, ē-kha kap thô͘-kha sio-chiap. Kńg-lê-á-hong ê hêng chin chē khoán, m̄-koh toā-hūn sī chúi-laū-á hêng.

                                     

N̂g-sng-hō͘

N̂g-sng-hō͘, iā kiò-chò bông-chéng-hō͘ ia̍h-sī mûi-ú, sī Tiong-kok Hoâ-tiong, Tâi-oân, Ji̍t-pún tiong-lâm-pō͘ kap Hân-kok lâm-pō͘ só͘-chāi tī te̍k-tēng ê sî-cheh só͘ chhut-hiān ê hong-bīn-hō͘. N̂g-sng-hō͘ tāi-iok sī tī ta̍k-nî ê 4 goe̍h té chì 6 goe̍h téng-sûn ê liân-soà ê lo̍h-hō͘ khì-hāu. Tān-sī, tī kāng hūi-tō͘ ê pat-ūi pēng-bô n̂g-sng-hō͘ ê khì-hāu hiān-siōng.

                                     

Un-tài

Un-tài tī tē-lí-ha̍k siōng, sī ūi-tī a-jia̍t-tài kap ke̍k-khian chi-kan ê khì-hāu-tài. Pak-pòaⁿ-kiû ê un-tài hoān-ûi sī tī pak-hūi 23.5° ê pak-tài chì 66.5° ê pak-ke̍k-khian chi-kan. Lâm-pòaⁿ-kiû ê un-tài hoān-ûi sī tī lâm-hūi 23.5° ê lâm-tài chì 66.5° ê lâm-ke̍k-khian chi-kan. Un-tài khì-hāu pau-hâm un-hô kāu-hō͘ ê hái-iûⁿ-sèng khì-hāu kap sù-kùi hun-bêng ê tāi-lio̍k-sèng khì-hāu. Tāi-pō͘-hūn ê un-tài tē-khu lóng ūi-tī se-hong-tài lāi-bīn.

                                     

全球燒烙化

Sī "sio-lō", m̄-sī "sio-lo̍h". Chit jī bô ho chhiok-im -59.59.153.63 00:28, 10 Peh-goe̍h 2007 2 chióng lóng ū lâng kóng. --Chùn-hiàn 09:23, 21 Peh-goe̍h 2007 UTC

                                     

艾尼紐海流

艾尼紐海流 抑是 聖嬰現象 是一種氣候各樣的現象,普通時仔東太平洋佇赤道彼搭的海水是對較下層浮起來,較懸層的海水溫度會變較下,才閣流對西爿去;發生聖嬰現象的時,冷水無閣浮起來,較懸層的海水溫度變較懸,流的方向閣會倒擺,對西爿流對東爿。

                                     

雨 是落水 的一款形,賰的形閣有雪、雨雪、冰雹、露水,細細滴的水對雲落到塗跤就是雨,空氣若傷焦,有的雨猶未到塗跤就會衝掉去,若全部攏落一半就衝掉,就變成幡仔雲 ,佇焦閣熱的沙漠定看著,雨怎樣來?怎樣落的科學解說有一號名叫做白吉龍過程。