ⓘ Hái

Hái

Hái sī chi̍t-tōa-phiàn tū-móa kiâm-chúi ê khu-he̍k. Ū-sî-chūn lán kóng ê hái sī chí oá tī lio̍k-tē, kap hái-iûⁿ chih-chiap ê khu-he̍k. Nā kóng khah khoah--leh, hái tō sī tē-kiû-téng tû-khì hō͘ lio̍k-tē ûi--khí-lâi ê chúi-thé í-gōa, só͘-tū kiâm-chúi, sio-liân-sòa ê khu-he̍k. Kui-ê tē-kiû-téng ū 71% ê só͘-chāi lóng hō͘ hái-chúi khàm-tiâu--leh. Ū chi̍t-kóa khah-tōa ê ô͘, mā hō͘ lâng ēng "hái" lâi kā hō-miâ. Chhin-chhiūⁿ Caspi-hái, Aral-hái kap Sí-hái. Chhiáⁿ oan-nā chham-khó hái-iûⁿ ê soat-bêng.

Kûn-tó Hái

Kûn-tó Hái sī Baltic Hái ê chi̍t pō͘-hūn; giap tī-leh Bothnia Hái-kiap hām Finland Hái-kiap ê tiong-ng.

Pu̍t-hái

Tiâu-sián ū kî-tha ê ì-sù, chhiáⁿ-khoàⁿ: Pu̍t-hái khu-pia̍t-ia̍h Pu̍t-hái sī Tiong-kok ê chi̍t phiàn lōe-hái, iā sī Thài-pêng-iûⁿ ê chi̍t pō͘-hūn.

Caribe Hái

Caribe Hái sī tiàm-tī Tāi-se-iûⁿ piⁿ--a, Be̍k-se-ko Oan tang-lâm ê 1-ê jia̍t-tài chúi-thé. I ê bīn-chek pau-koah Caribe Tē-pang ê tōa pō -hūn. Lâm-hōaⁿ óa Venezuela, Colombia, Panamá; sai-hōaⁿ oá Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize, kap Be̍k-se-ko ê Yucatán pòan-tó; pak-hōaⁿ óa Tōa Antilles kûn-tó ; tang-hōaⁿ óa Sió Antilles. Carib-hái sī sè-kài siāng tōa ê 1-ê kiâm-chúi-hái. Bīn-chek iok-lio̍k ū 2.754.000 km². Siāng chhim ê tiám tī Cayman Hái-kau Cuba kap Jamaica tiong-kan, chhim-tō hái-poa̍t ē-kha 7.686 m.

O͘-hái

O͘-hái sī tiàm tī Au-chiu kap A-chiu chi-kan ê hái. O͘-hái sǹg sī chi̍t-ê lāi-hái, kheng-koè Tē-tiong-hái, Aegean Hái kap chē-chē ê hái-kiap, chiong-kî-boé liân-chiap Tāi-se-iûⁿ. Oá O͘-hái ê kok-ka ū Lō͘-se-a, Türkiye, Sakartvelo, Bulgariya, România, Ukrayina téng. Chham-khó Montreux Kong-iok 1936.

Lâm Tiong-kok Hái

Lâm Tiong-kok Hái sī Thài-pêng-iûⁿ se-pō͘ ê chi̍t-ê hái, tī Tiong-kok Kńg-tang ê lâm-pêng; Hui-li̍p-pin ê se-pêng; Indonesia, Tang Má-lâi-se-a kap Brunei ê pak-pêng; Má-lâi pòan-tó kap Sin-ka-pho ê tang-pak, O̍at-lâm ê tang-pêng, Tâi-oân ê se-lâm. Lâm Tiong-kok Hái tī Tiong-kok ê miâ hō-chòe Lâm Hái 南海, tī O̍at-lâm hō-chòe Tang Hái Biển Đông.

Tang Tiong-kok Hái

Tang Tiong-kok Hái sī Thài-pêng-iûⁿ se-pō͘ ê chi̍t-ê hái, tī Tiong-kok Kang-so͘, Chiat-kang kap Siōng-hái ê tang-pêng; Ji̍t-pún Okinawa-koān ê se-pêng; Hân-kok ê lâm-pêng; Tâi-oân ê tang-pak-pêng. Tang Tiong-kok Hái tī Tiong-kok ê miâ hō-chòe Tang Hái 東海, tī Hân-kok hō-chòe Lâm Hái 남해.

Tē-tiong-hái

Hui-chiu: Egypt, Libya, Tunisia, Algeria kap Morocco Au-chiu: Se-pan-gâ, Hoat-kok, Monaco, Italia, Malta, Slovenia, Hrvatska, Bosna kap Hercegovina, O͘-soaⁿ, Shqiperia kap Hi-lia̍p A-chiu: Türkiye, Syria, Kypros, Lebanon, Israel kap Palestine léng-thó͘

Âng-hái

Âng-hái sī Ìn-tō͘-iûⁿ ê 1-ê hái-oan, tiàm-tī A-chiu kap Hui-chiu kau-kài ê só͘-chāi. Thàng hái ê chhùi tī siōng lâm kak, keng-kòe Bab-el-Mandeb Hái-kiap sio-chiap Aden-oan. Í-pak sī Sinai Poàn-tó, Aqaba-oan, kap Suez-oan. Âng-hái sī sè-kài siōng pak ê jia̍t-tài hái. Âng-hái lâm-pak iok-lio̍k 1900 km tn̂g, siōng khoah 300 km khah ke. Bīn-chek tāi-iok 450000 km². Hái-té pêng-kin ū 500 m chhim, tī tiong-ng hái-kau central median trench hit-tah-á siōng chhim 2500 m. Ū chē-chē chhián-chúi ê hái-kè shelf sek-ha̍p hái-seng-bu̍t khiā-khí. Bô-liông-kut ê seng-bu̍t chheng-gōa-chióng, san-ô͘ 200-gōa- ...

                                     

Bering Hái

Bering Hái sī Thài-pêng-iûⁿ ê chi̍t hūn, óa tī Pak Bí-chiu kap A-chiu ê tiong-ng, Aleut Kûn-tó í pak ê só͘-chāi. Hài ê pak-pêng khah é ê pō͘-hūn sī Bering Hái-kiap.

                                     

Be̍k-se-ko Oan

Be̍k-se-ko Oan tī Tāi-se-iûⁿ khò Bí-chiu ê chi̍t-ê hái-he̍k, sì-chiu-ûi ê kok-ka ū Bí-kok kap Be̍k-se-ko, koh ū tó-kok Cuba.

                                     

Caspi Hái

Caspi Hái sī Tē-kiû piáu-biān-chek siāng khoah ê lōe-lio̍k chú-thé, mā ē-tàng sǹg sī thong-sè-kài siāng tōa ê ô͘. Hái sì-ûi kok-ka, tī tang-pak-pêng sī Kazakhstan, sai-pak-pêng sī Lō͘-se-a, sai-pêng sī Azerbaijan, lâm-pêng sī Iran, nā tang-lâm-pêng koh ū Turkmenistan

                                     

Hái-chha̍t

Hái-chha̍t, he̍k-chiá hái-húi, hái-tō, sī choân-bûn tī hái téng kiam hái-kîⁿ chò chhiúⁿ-kiap, thau mi̍h, kap kî-tha po̍k-le̍k ia̍h hui-hoat oa̍h-tāng ê sū-gia̍p, kiam chhòng chia sū-gia̍p ê thoân-thé.

                                     

Sulu Hái

Sulu-hái sī Hui-li̍p-pin sai-lâm ê chi̍t-ê hái, chham sai-pak-pêng ê Lâm Tiong-kok-hái chi-kan sī hō͘ Palawan hun-keh; kap tang-lâm ê Celebes-hái chi-kan hō͘ Sulu Kûn-tó hun-keh. Borneo tī Sulu-hái ê sai-lâm-pêng.

                                     

加勒比海

加勒比海 是踮佇大西洋邊仔,墨西哥灣東南的一个熱帶水體,伊的面積包括加勒比地枋的大部份,南岸倚委內瑞拉、哥倫比亞、巴拿馬;西岸倚哥斯大黎加、尼加拉瓜、宏都拉斯、瓜地馬拉、貝里斯佮墨西哥的猶加敦半島;北岸倚大安地列斯群島、希斯潘諾拉島、牙買加、波多黎各);東岸倚小安地列斯。 加勒比海是世界上大的一个鹹水海,面積約略有2.754.000平方公里,上深的的點佇開曼海溝Cayman Trough古巴佮牙買加中間,深度海拔下跤7.686公尺。

                                     

地中海

亞洲 :土耳其Türkiye、敘利亞Syria、賽普勒斯Kypros、黎巴嫩Lebanon、以色列Israel佮巴勒斯坦Palestine領土 非洲 :埃及Egypt、利比亞Libya、突尼西亞Tunisia、阿爾及利亞Algeria佮摩洛哥Morocco 歐洲 :西班牙、法國、摩納哥Monaco、義大利Italia、馬爾他Malta、斯洛維尼亞Slovenia、 赫瓦次卡Hrvatska、波士納佮赫塞哥維納Bosna kap Hercegovina、黑山、阿爾巴尼亞Shqiperia佮希臘

                                     

烏海

烏海 是踮佇歐洲佮亞洲之間的海,烏海算是一个內海,經過地中海、愛琴海佮濟濟的海峽,上起尾連接大西洋。 烏海的國家有露西亞、土耳其Türkiye、喬治維亞Sakartvelo、保加利亞Bulgariya、羅馬尼亞România、 烏克蘭Ukrayina等。 參考蒙特勒公約Montreux Convention" 1936.

                                     

紅海

紅海 是印度洋的一个海灣,踮佇亞洲佮非洲交界的所在, 迵海的喙佇上南角,經過曼德海峽相接亞丁灣,以北是西奈半島,亞喀巴灣,佮蘇伊士灣 ,紅海是世界上北的熱帶海。 紅海南北約略1900公里長,上闊300公里較加,面積大約450000平方公里,海底平均有500米深,佇中央海溝central median trench 彼搭仔上深2500米,有濟濟淺水的海架shelf適合海生物徛起,無龍骨的生物千外種,珊瑚200外種。 倚北岸的國家有埃及、以色列、約旦;西岸有蘇丹佮埃及;東岸有沙烏地阿拉伯佮葉門yemen;南岸有吉布地Djibouti、 厄利垂亞Eritrea、索馬利亞Somalia 等國。