ⓘ Bu̍t-chit

Siòng (bu̍t-chit)

Siòng sī bu̍t-lí kho-ha̍k só͘ kóng chi̍t-ê khu-he̍k ê khong-kan, tī pún khong-kan lāi, bu̍t-chit ê bu̍t-lí sèng-chit sī sio-siâng--ê. Chia só͘ kóng ê bút-lí sèng-chit, sī pau-koat bi̍t-tō͘, chiat-siā-lu̍t, chû-hòa kap hòa-ha̍k cho͘-sêng téng hong-bīn. Ē-tàng kóng chi̍t-ê siòng tio̍h sī bu̍t-chit tī hòa-ha̍k siōng it-tì ê chi̍t-ê khu-he̍k, jî-chhiá bu̍t-lí siōng thang hông khu-pia̍t, tiāⁿ-tiāⁿ sī ē-tàng tiah hun-lî--ê. Pí-lūn nā chi̍t-ê hâm peng-kak kap pe̍h-kún-chúi ê po-lê kan-á, peng-kak sī chi̍t-ê siòng, pe̍h-kún-chúi sī lēng-gōa chi̍t-ê siòng, lāi-bīn ê khong-khì koh sī tē-3-ê siòng. N ...

Hòa-ha̍k bu̍t-chit

Hoà-ha̍k bu̍t-chit, he̍k-chiá sûn-bu̍t-chit, sī iû kang chióng hun-chú ia̍h kāng chióng goân-chú kò͘-sêng ê bu̍t-chit. Kū-iú kò͘-tēng ê hoà-ha̍k sèng-chit kap bu̍t-lí sèng-chit. Kin-kì só͘ hâm-iú ê bî-lia̍p sèng-chit ê bô-kāng-khoán, ē-sái hun-lūi chò tan-chit kap hoà-ha̍k-bu̍t. Hoà-ha̍k bu̍t-chit bōe-sái iōng bu̍t-lí ê hong-hoat lâi hun-lī. Kî-tiong ē-sái lī-iōng hoà-ha̍k hong-hoat koh-chài hun-chhut koh-khah kán-tan ê bu̍t-chit hō-chò hoà-ha̍k-bu̍t.

Khòng-bu̍t

Khòng-bu̍t sī tē-chit chok-iōng chō-chiâⁿ ê thian-jiân hoà-ha̍p-bu̍t. Khòng-bu̍t ū 2 chân ì-hâm, hoà-ha̍k sêng-hūn kap kiat-chiⁿ kiat-kò͘. Iú-ki hoà-ha̍p-bu̍t sò͘-siông bô chún chò khòng-bu̍t. Khòng-bu̍t ê hêng ū chheng-pah khoán, ū ko͘ 1 chióng hoà-ha̍k goân-sò͘ cho͘-sêng--ê, mā ū chhan-chhiūⁿ Si-sng-iâm hiah ho̍k-cha̍p--ê. Tùi khòng-bu̍t ê chai-bat hō chò khòng-bu̍t-ha̍k.

Chek-soh tōng-bu̍t

Chit-soh tōng-bu̍t pau-hâm chek-chui tōng-bu̍t kap kúi-ā-chióng bô-chek-chui tōng-bu̍t. In tī seng-bu̍t-ha̍k ê hun-lūi kui Chordata chit ê mn̂g. In kiōng-tông ê te̍k-teng pau-koat tī sèⁿ-miā ê chi̍t-koá kai-toāⁿ ū chit-soh, ū poē-sîn-keng-kóng, ū ian-chhi-li̍h, kap kong-āu-boé.

Bu̍t-lí sèng-chit

Bu̍t-lí sèng-chit, kán-chheng bu̍t-sèng, sī bu̍t-chit tī bô su-iàu hoat-seng hoà-ha̍k piàn-hoà ê chêng-hêng hā, chiū piáu-hiān chhut-lâi ê sèng-chit. Chhin-chhiūⁿ: Tiān thoân-tō-lu̍t Iông-tiám Ngē-tō͘ Khì-bī Liâm-tō͘ Bi̍t-tō͘ Chiat-siā-lu̍tlmñl Sek-chhái Iông-kái-sèng Hut-tiám Bu̍t-chit chòng-thài Jia̍t thoân-tō-lu̍t Iân-tián-sèng Chia-ê sèng-chit sī ē-tàng pī kám-ti ia̍h lī-iōng gî-khì chhek-liông ê.

Bu̍t-lí-ha̍k

Bu̍t-lí-ha̍k sī gián-kiù ùi quark kaù kah ú-tiū chéng-kô chū-jiân ê kho-ha̍k. Pau-hâm ú-tiū ê ki-pún sêng-hun sī siáⁿ? In ū siáⁿ-mih ki-pún saⁿ-chok-iōng? Chok-iōng ê kiat-kó siáⁿ khoán? Hiān-tāi bu̍t-lí-ha̍k ū-tang-sî-á khah chùn-būn lêng-liōng, ūn-tōng-liōng, tiān-hō, tông-ūi. chiah-ê sèng-chit ê tùi-thīn tēng-lu̍t kap pó-chûn tēng-lu̍t.

Cho͘-chit (seng-bu̍t-ha̍k)

Cho͘-chit sī seng-bu̍t sè-pau cho͘-sêng ê chi̍t-ê kai-chân, chiàu seng-bu̍t-ha̍k ê jīn-sek, cho͘-chit sī sè-pau kap khì-koan chi kan ê kò͘-chō tan-ūi. Choan-bûn tī cho͘-chit chhioh-tō͘ hā chò ián-kiù ê ha̍k-kho sī cho͘-chit-ha̍k.

Seng-bu̍t-ha̍k

Seng-bu̍t-ha̍k sī leh gián-kiù seng-bu̍t ham sìⁿ-miā ê kho-ha̍k. Seng-bu̍t-ha̍k chùn-būn--ê ū: seng-bu̍t ê te̍k-chit, hun-lūi, hêng-ûi; ta̍k khoán seng-bu̍t chái-iūⁿ ē chûn-chāi ; seng-bu̍t chái-iūⁿ kap khoân-kéng ham pa̍t chióng seng-bu̍t lâi hō͘-tōng. Seng-bu̍t-ha̍k hoān-ûi chin khoah, hoān-nā chham oa̍h-mi̍h ū tī-tāi--ê lóng chāi-lāi, ùi khah sè ê hun-chú seng-bu̍t-ha̍k, kaù kah khah khoah-bīn ê seng-thài-ha̍k lóng sī seng-bu̍t-ha̍k beh gián-kiù--ê. Seng-bu̍t-ha̍k só͘-ū ê khài-liām kap pa̍t khoán kho-ha̍k lóng sio-siâng, lóng tio̍h chun-chiàu jia̍t-la̍t-ha̍k, chit-liōng pó-chûn. tēng-lu̍t.

Si̍t-bu̍t

Koan-hē si̍t-phín chit ê tê-bo̍k, chhiáⁿ khòaⁿ chia̍h-mi̍h. Tùi seng-bu̍t-ha̍k ê koan-tiám lâi kóng, si̍t-bu̍t sī chí sio̍k-î Plantae -kài ê seng-bu̍t. Bo̍k ê lūi Châng ê lūi

                                     

Àm-o͘ bu̍t-chit

Tī thian-bûn-ha̍k kap ú-tiū-ha̍k, àm-o͘ bu̍t-chit chí 1 chióng ká-soeh ê bu̍t-chit, iōng lâi kái-soeh khoàⁿ-ū bu̍t-chit só͘ piáu-hiān--chhut-lâi ê tāng-la̍t hiān-siōng, pau-koat gîn-hô/gîn-hô-thoân tńg-se̍h ê sok-tō͘, gîn-hô-thoân sán-seng ê tāng-le̍k thàu-kiàⁿ hiān-siōng.