ⓘ Jîn-bu̍t

Tâi-oân jîn-bu̍t lia̍t-toaⁿ

Chiu Kim-pho Chng Ka-iông Chiong Lí-hô Chiu Jû-bîn Chiúⁿ Ūi-súi Chu Iok-sìn Chiu Chùn-hun Chiu Thiam-ōng Chiam Éng-jiân Chiu Pek-ngá Chan Siok-ngô͘ Chiúⁿ Kài-se̍k Chiúⁿ Keng-kok Chiong Thih-bîn Chan Ngá-nî Chiu Kia̍t-lûn Chiā Chèng-phêng Chiam Ek-hôa 詹益樺

Tōng-bu̍t

Tōng-bu̍t sī 1 lūi seng-bu̍t, sio̍k-û tōng-bu̍t-kài. It-poaⁿ lâi kóng, tōng-bu̍t iû to-sè-pau chó -ha̍p--khí-lâi-ê. In ū-hoat-tō tín-tāng, m̄-koh bô chhiūⁿ si̍t-bu̍t ū châi-tiāu lī-iōng kng lâi ha̍p-sêng chia̍h-mi̍h ; in su-iàu siau-hoà pa̍t-ê seng-bu̍t chiah ē-tàng seng-chûn--lo̍h-khì. Thong-sio̍k gí-giân it-poaⁿ kā jîn-lūi pâi-tû tī tōng-bu̍t-lūi chi gōa. Tōng-bu̍t mā tiāⁿ iōng lâi chò cheng-siⁿ ê tông-gī-sû. Chóng-sī tùi seng-bu̍t-ha̍k ê koan-tiám lâi khoàⁿ, lâng mā sī 1 chióng tōng-bu̍t.

Chèng-tī jîn-bu̍t

Chèng-tī jîn-bu̍t sī kā chèng-tī tòng-chòe chit-gia̍p ê lâng. Tī hiān-kim ê bîn-chú chèng-thé lāi-bīn, chit-gia̍p ê chèng-tī jîn-bu̍t it-poaⁿ lóng ē keng-iû ka-ji̍p chèng-tóng kap chham-ú soán-kí, lâi cheng-chhú tī chèng-hú lāi-bīn tam-jīm chit-bū ê ki-hōe. Kóng-gī ê chèng-tī jîn-bu̍t pau-hâm kî-thaⁿ kok-chióng chèng-thé ê chèng-hú siú-náu, chèng-tóng kap kun-sū ê léng-siù téng-téng.

U-jiám-bu̍t

U-jiám-bu̍t sī ē ti̍t-chiap he̍k-chiá sī kàn-chiap sún-hāi khoân-kéng ia̍h-sī jîn-lūi kiān-khong ê bu̍t-chit. U-jiám-bu̍t ū-ê sī iû chū-jiân-kài sán-seng ê, ū-ê sī iû jîn-lūi oa̍h-tāng sán-seng ê. khoân-kéng kho-ha̍k chú-iàu chiū sī teh gián-kiù,kap koan-chù jîn-lūi oa̍h-tāng só͘ sán-seng ê u-jiám-bu̍t. U-jiám-bu̍t sī tī te̍k-tēng ê khoân-kéng tiong, ta̍t-tio̍h it-tēng ê lông-tō͘ ia̍h-sī sò͘-liōng, chhî-sio̍k chûn-chāi it-tēng sî-kan ê bó͘ chi̍t-koá tùi khoân-kéng lâi kóng bô-su-iàu ê bu̍t-chit. U-jiám-bu̍t bô it-tēng sī ū-to̍k bu̍t-chit.

Hā Jîn-chong

Hā Jîn-chong sī Se Hā ê tē-5 tāi hông-tè; Tóng-hāng bîn-cho̍k jîn-bu̍t. Pún-miâ hō-chòe Lí Jîn-hàu. Jîn-chong tī 1139 nî kàu 1193 nî kî-kan chāi-ūi. Kòe-sin liáu-āu, biō-hō Jîn-chong, sè-hō Sèng-tek Hông-tè.

Ali

Abū l-Ḥasan ʿAlī b. Abī Ṭālib sī Islam-kàu sian-ti Muḥammad ê kiáⁿ-sài kiam piáu sió-tī, tùi 656 nî kàu 661 nî kî-kan thóng-tī tong-sî ê Islam tè-kok Rashidun Khalifah-kok.

Báb

Báb, pún-miâ Siyyid `Alí Muḥammad, sī Iran ê seng-lí-lâng, hoat-tián liáu 1-khoán Shia-phài Islam-kàu kiò Báb-kàu.

Keng-sè-ka

Keng-sè-ka sī kóng chèng-tī-ka, gōa-kau-ka iā kî-tha ū-miâ ê kong-chiòng jîn-bu̍t tang-tiong, sū-gia̍p kú-tn̂g kiam siū lâng chūn-tiōng ê lâng.

Margrete 1-sè

Margrete 1-sè sī Tan-be̍h, Lo̍k-ui, kiam Sūi-tián ê liap-chèng. Tī gōa-kau kap chiàn-cheng ê chhiúⁿ-tōaⁿ hā, Margrete 1-sè thui-tōng ê chèng-chhek āu-bóe hō͘ 3-ê só͘-chāi thóng-ha̍p tī Kalmar Liân-ha̍p ē-té.

Muhammad

Muḥammad sī I-su-lân-kàu ê sian-ti, Allah kà-sī ê thôan-tō-chiá. I mā-sī chi̍t-ê léng-tō-chiá, thóng-it A-lá-peh tē-khu ê pō͘-lo̍k. Muḥammad tī Makka chhut-sì, tī Madīna kòe-sin.

Só͘-lô-bûn

Só͘-lô-bûn, mā hō Só͘-lô-bûn Ông, nā chiàu Sèng-keng téng su só͘ kì, sī Í-sek-lia̍t chi̍t ūi iú tì-hūi ê ông, sī sian-ông Tāi-pi̍t ê hāu-seⁿ. Thoân-thóng siōng só͘ jīn-ûi ê chāi-ūi sî-kan sī Chêng 970 nî kàu 931 nî chó-iū. Tī Quran lāi-bīn Só͘-lô-bûn ia̍h hông kì chò sī sian-ti chi it.

Thian-châi

Thian-châi sī tián-hiān liáu chhut-chèng ê tì-le̍k kap chhòng-ì ê lâng. Chia-ê chhòng-ì thong-siông sī kóng tī bó͘-chi̍t ê ia̍h-sī bó͘-chi̍t-koá léng-he̍k tián-hiān chiân-só͘-bī-iú ê tōng-chhat-le̍k. Tī kho-ha̍k siōng, tùi thian-châi nn̄g ê jī pēng bô chún-khak ê tēng-gī. Thian-châi chit-ê iōng-gú ê sú-iōng iu-goân sī cheng-lūn-sèng ê gī-tê. Thian-châi ē-tàng hêng-iông chi̍t ê lâng ê bó͘-chióng te̍k-sû ê châi-lêng; mā ē-sái iōng tī-leh thong-hiáu ta̍k hong-bīn ha̍k-būn ê phok-ha̍k-chiá, pí-lūn kóng Isaac Newton kap Leonardo da Vinci. He̍k-chiá sī bó͘-chi̍t ê léng-he̍k ê gâu-lâng, chhin-chh ...

Timur

Timur sī Tu̍t-koat/Bông-kó͘ hē ê cheng-ho̍k-chiá, kiàn-li̍p liáu thóng-tī Pho-su kap Tiong-a tē-khu ê Timur Tè-kok. I mā sī Timur ông-tiâu ê khai-ki-chó͘. I ê āu-tāi Babur ji̍p-chhim liáu Ìn-tō͘, tī hia koh kiàn-li̍p khí Mogul Tè-kok.

                                     

Kok-ka Jîn-khoân Phok-bu̍t-koán

Kok-ka Jîn-khoân Phok-bu̍t-koán sī iû Tâi-oân Bûn-hòa-pō͘ siat-li̍p ê chi̍t keng phok-bu̍t-koán, ūi-tī Sin-pak-chhī ê Kéng-bí Jîn-khoân Bûn-hòa Hn̂g-khu lāi, chú-iàu ê khang-khòe sī so͘-chi̍p, chéng-lí, tián-chông kap gián-kiù Tâi-oân jîn-khoân ê sú-liāu.

                                     

Alexandros Tāi-ông

Macedonia ê Alexandros 3-sè, mā hō Alexandros Tāi-ông, sī kó͘-chá Macedonia kiam Hi-lia̍p ê ông-kun. Alexandros tùi lāu-pē Philip 2-sè chiap-jīm ông-ūi, āu--lâi i niá-chhōa kun-tūi kā Anatolia, Su-lī-a, Phoenicia, Iudaea, Ai-ki̍p, Bactria kap Mesopotamia cheng-ho̍k, siāng hn̄g phah khì kah Ìn-tō͘. Āu-bóe tó-tńg Babylon liáu-āu kòe-sin.

                                     

Anna Komnena

Anna Komnena sī Byzantine ê ha̍k-chiá, le̍k-sú-ha̍k-ka. I sī hông-tè Alexios 1-sè kap Irene Dukaina ê cha-bó͘-kiáⁿ.

                                     

Bernart de Ventadorn

Bernart de Ventadorn sī chi̍t ūi troubadour, khok-khek-ka kiam si-jîn. I tī Eng-lân kok-ông Henry 2-sè ē-té ho̍k-bū.

                                     

Niccolò Machiavelli

Niccolò di Bernardo dei Machiavelli sī Italia ê chèng-tī-tiat-ha̍k-ka chok-ka, i hō͘ lâng tòng-chò sī hiān-tāi chèng-tī-ha̍k ê khai-ki-chó͘. Machiavelli sī chi̍t-ê ū chē-chē châi-lêng ê lâng, i sī gōa-kau-koaⁿ, im-ga̍k-ka, si-jîn kap kio̍k-chok-ka, jî-chhiáⁿ sī Firenze kiōng-hô-kok ê hêng-chèng koaⁿ-ôan. I siá ê Il Principe sī chèng-ti-hâk tiong chin chhut-miâ ê tāi-piáu-chok.

                                     

Paul Serruys

Paul Leo-Mary Serruys sī Pí-lī-sî ê soan-tō-su kiam hàn-ha̍k-ka. I tùi Tiong-kok ê kah-kut-bûn, giân-kí kap khiuⁿ-kháu chin ū gián-kiù. Pat chiam-tùi Hàn-tiâu giân-kí kì-lio̍k Hong-giân chò kòe khó-kiù.

                                     

Pîhtokahanapiwiyin

Pîhtokahanapiwiyin, it-poaⁿ hông hō Chief Poundmaker, sī pêⁿ-po͘ Cree cho̍k ê thâu-lâng. I sī hô-pêng ê î-chhî-chiá, mā sī i jîn-bîn ê hông-gū-chiá.

                                     

Radovan Karadžić

Radovan Karadžić sī Bosnia kap Herzegovina lāi-té Srpska Kiōng-hô-kok ê chóng-thóng, i ê chóng-thóng jīm-kî tī 1992 nî kàu 1996 nî. 2016 nî 3 goe̍h 24 ji̍t, in-ūi i tī Bosnia Chiàn-cheng ê chiàn-cheng-choē, hō͘ Chêng Yugoslavia Kok-chè Hêng-sū Hoat-têng phoàⁿ kam-kìm 40 nî.

                                     

Slobodan Milošević

Slobodan Milošević sī chi̍t ê Srbija ê chèng-tī-ka kap to̍k-chhâi-chiá. I tī 1997 nî kàu 2000 nî sī Lâm Slav Liân-bêng ê chóng-thóng. 2000 nî 10 goe̍h, tī kēng-soán lāi-té sit-pāi chi āu, Den Haag ê Kok-chè chêng-Lâm Slav Hêng-sū Hoat-têng khí-sò͘ i tī Lâm Slav Loē-chiàn hia sî-hāu hoān chiàn-cheng-choè. 2001 nî, i hō͘ Lâm Slav Liân-bêng chèng-hú lia̍h khì--lâi, sàng khì Den Haag phoàⁿ-hêng. 2006 nî 3 goe̍h 11 ji̍t, tī Den Haag ê kaⁿ-ga̍k lāi-bīn kòe-sin.

                                     

亞伯拉罕

亞伯拉罕 (希伯來語: אַבְרָהָם, Avraham;阿拉伯語: ابراهيم‎, Ibrāhīm)在漢語主要有兩款稱呼,佇基督教號做亞伯拉罕,佇伊斯蘭教號做易卜拉欣,伊的原名號做 Abram ,意思是"可貴的父親"。 亞伯拉罕佇猶太教、基督教,參伊斯蘭教攏是先知,根據聖經參可蘭經的記錄,猶太教佮基督教的先祖是以撒Isaac;伊斯蘭教的先祖是以實瑪利Ishmael,兩个人分別是Abraham的大某佮細姨生的囝。

                                     

亞歷山大大帝

亞歷山大大帝 嘛號做 馬其頓的亞歷山大三世 ,伊是古早希臘參馬其頓的國王。 亞歷山大對父親菲利普Philip II彼接任王位,後來伊領導軍隊咬安那托利亞Anatolia、敘利亞Syria、腓尼基Phoenicia、猶太行省Iudaea、埃及Egypt、巴克特里亞Bactria佮美索不達米亞Mesopotamia,上尾拍到印度India,亞歷山大轉到巴比倫Babylon的時陣過身。