ⓘ Lūi-pia̍t:Chong-kàu

Bô chheng-khì ê tōng-bu̍t

Í-hā lia̍t-chhut ê tōng-bu̍t bô tī Sèng-keng tiong phōe tēng-gī ûi bô chheng-khì, tān-sī chiông kî te̍k-teng lâi kóng, in sī hû-ha̍p Lāi-bī-kì só tēng-gī ê bô chheng-khì ê tōng-bu̍t, in khó-í phōe khòaⁿ-choh sī bô chheng-khì ê:

Chong-kàu

Chong-kàu sī in-ūi tùi sîn, Siōng-tè, chhiau-thoat ê chûn-chāi, sîn-sèng ê mi̍h téng-téng ê sìn-gióng, hō -siōng kiat-ha̍p, saⁿ-kap oa̍h-tōng, sán-seng chè-tō kap cho -chit, che kui-ê thāi-tō, koan-hē, cho -chit ê chóng-chheng. Chong-kàu chit-ê sû, sī tùi Ji̍t-gí Hàn-jī-sû khip-siu--lâi-ê, nā goân-té ê Ji̍t-gí-sû, sī Ji̍t-pún tī bō -hú boé-kî, hām Bí-kok chhiam thong-siong tiâu-iok ê sî-chūn, ūi-tio̍h si̍t-chè ê su-iàu, tùi Eng-gí religion só chò ê hoan-e̍k.

Cult

Eng-gí ê cult chit jī sī piáu-sī chi̍t kûn chong-kàu, cheng-sîn, ia̍h sī tiat-ha̍k sìn-gióng sèng-chit ê thoân-thé, he̍k-chiá sī piáu-sī tùi it-tēng tùi-siòng ia̍h bo̍k-phiau ū kiông-tông hèng-chhù ê chi̍t kûn lâng.

Goân-lí-chú-gī

Goân-lí-chú-gī khah e̍h-bīn ê kái-soeh sī ēng tiàm chong-kàu hong-bīn, chú-tiuⁿ sèng-chheh bûn-pún ê goân-choân chèng-khak, chiàu jī-bīn lo̍h-khì kái-soeh hiah-ê goân-lí ê thài-tō͘.

Hu̍t-kàu

Hu̍t-kàu, sè-kài 3-tōa chong-kàu chi-it. Se-gôan-chêng 6 sè-kí ê sî-tāi, Sek-khia-mô -nî tī Kó -Ìn-tō chhòng-kiàn liáu Hu̍t-kàu, kiò-chòe hu̍t-tô. Àn thôan-pō sòaⁿ-lō, ē-tàng kā Hu̍t-kàu pun-chòe Lâm-thôan Hu̍t-kàu kah Pak-thôan Hu̍t-kàu, ah nā àn-chiàu kàu-gī ê cheng-chha lâi kóng, koh ē-sái pun-chò Sió-sêng Hu̍t-kàu kah Tāi-sêng Hu̍t-kàu. Hiān-chú-sî, Hu̍t-kàu chú-iàu sī liû-hêng tī Tiong-kok, Hân-kok, Ji̍t-pún chià-ê Tang-a tē-khu kah 1-kóa-á Tang-lâm-a ê kok-ka

Iû-thài-kàu

Iû-thài-kàu hêng-sêng tī kong-gôan-chêng 2000 nî ê Tiong-tang tē-khu, kiàn-li̍p Iu-thài-kàu ê bîn-cho̍k sī hit-tong-sî ê iû-bo̍k bîn-cho̍k Hi-pek-lâi-lâng. Iu-thài-kàu mā-sī it-sîn-lūn ê chong-kàu, chông-pài chú sîn A-tò -nái 阿窦乃. Iu-thài-kàu sī Hi-pek-lâi-lâng lōe-pō ê bîn-cho̍k chong-kàu. Ki-tok-kàu kah I-su-lân-kàu Islam chit-2-ê sè-kài siōng tōa è chong-kàu, lóng-sī ùi Iu-thài-kàu thòaⁿ--chhut-khì--ê. Kó -chá-sî, Hi-lia̍p kok-ông A-lī-san-tāi tāi-tē phāi-peng cheng-ho̍k Hi-pek-lâi-lâng kiàn-li̍p ê Iu-thài-kok, tō-tì chiâⁿ chōe Hi-pek-lâi-lâng liû-lōng kàu Hi-lia̍p tè-kok, sì-sòaⁿ-gō ...

                                     

Abraham chong-kàu

Abraham chong-kàu sī chí chi̍t lūi Siám-cho̍k goân-thâu ê chong-kàu, in lóng sìn Abraham ê Sîn. Kî-tiong chú-iàu pau-koat Iû-thài-kàu, Ki-tok-kàu, kap Islam-kàu.

                                     

Aum Chin-lí-kàu

Aum Chin-lí-kàu sī Ji̍t-pún ê boa̍t-ji̍t kàu, sī 1984 nî Asahara Syôkô chhòng-li̍p--ê. In tī 1995 nî ê sî hoat-tōng Tang-kiaⁿ tē-hā-thih sarin kong-kek, siū tio̍h thong sè-kài ê chù-ì. Pún kàu tī 2007 nî ê sî hun chò Aleph kap Hikari no Wa ひかりの輪 nn̄g phài.

                                     

Bû-chong-kàu

Bû-chong-kàu sī bô kò͘-tēng ê chong-kàu sìn-gióng, tān-sī bô-it-tēng sī bû-sîn-lūn-chiá, pau-hâm put-khó-ti-lūn-chiá kap iú-sîn-lūn-chiá. Sui-jiân pī kui-lūi chò bû-chong-kàu ê lâng bô chun-sûn jīm-hô te̍k-tēng ê chong-kàu, tān-sī che pēng bô tāi-piáu in oân-choân bô siong-sìn chhiau-chū-jiân ia̍h-sī sîn-bêng.

                                     

Chong-kàu ê chū-iû

Chong-kàu ê chū-iû, he̍k-chiá kóng sìn-gióng ê chū-iû, sī chi̍t khoán chū-iû ê goân-chek, ùi chong-kàu ê chū-iû ē-té, kò-jîn ia̍h siā-lí tī kong-chiòng he̍k-chiá su-jîn hong-bīn, thang keng-kòe kà-sī, si̍t-chok, chông-pài, chun-siú gî-sek lâi piáu-bêng in-ê chong-kàu kap sìn-gióng. Lēng-gōa oa-ná pau-koat kái-piàn ka-tī ê sìn-gióng ia̍h chong-kàu ê chū-iû.

                                     

Hoat-lûn-kong

Hoat-lûn-kong, mā kiò chòe Hoat-lûn Tāi-hoat, sī 1992 nî-tāi Lí Hông-chì tī Tiong-kok Tāi-lio̍k chhòng-li̍p ê chit chióng khì-kong chong-kàu. 1999 nî khai-sí, Tiong-kiōng jīm-tēng Hoat-lûn-kong sī siâ-kàu, chhú-té Hoat-lûn-kong chó͘-chit, pek-hāi sìn-tô͘. Hiān-chú-sî, Hoat-lûn-kong chú-iàu tī Tiong-kok Tāi-lio̍k í-gōa ê kok-ka kah tē-khu hoat-tián.

                                     

It-koàn-tō

It-koàn-tō sī Tiong-kok khí-goân ê chong-kàu, Jī-chhù Tāi-chiàn liáu-āu, tī Tâi-oân chin ū hoat-tián, mā keng-kòe Hiong-káng hiòng sè-kài khui-tián.

                                     

It-sîn-lūn

It-sîn-lūn sī kóng sîn ka-ta chit-ê, he̍k-chiá sī chú-tiuⁿ sîn ê î-it sèng-chit ê sìn-gióng. Chit khoán sìn-gióng, siong-sìn chi̍t-ê tan-to̍k chûn-chāi jî-chhiá choa̍t-téng tē-ūi ê sîn.

                                     

Iâ-so͘

Pún-bûn hoán-èng Ki-tok chong-kàu--ê koan-tiám. Iú-koan I-su-lân-kàu--ê khoàⁿ-hoat, chhiáⁿ khoàⁿ Isa Ná-sat-le̍k-lâng Iâ-so͘, Ki-tok-tô͘ kiò i Iâ-so͘ Ki-tok, sī Ki-tok-kàu ê chhòng-kiàn-chiá kap tiong-sim jîn-bu̍t. Iâ-so͘ goân-té sī chit-ê Hi-pek-lâi-gú sû: ישוע, ì-sù sī "Siōng-tè chín-kiù"; Ki-tok sī Hi-lia̍p-gú sû Χριστός, ì-sù sī "chiap-siū boah-iû-lé ê lâng". Tōa-pō͘-hūn iú-koan Iâ-so͘ ê tāi-chì lóng kì-chài tī Sin-iok Sèng-keng.

                                     

Lé-pài

Pún bûn-chiong kài-siāu chong-kàu oa̍h-tāng, nā sî-kan tan-ūi, khoàⁿ Lé-pài sî-kan kap Lé-pài-ji̍t. Lé-pài sī Ki-tok-kàu kap I-su-lân-kàu ê chi̍t koá chiû-kî-sèng oa̍h-tāng ia̍h gî-sek tī Hō-ló-ōe ê kiò-hoat.

                                     

Lí-sîn-lūn

Lí-sîn-lūn, he̍k-chiá chū-jiân-sîn-lūn, sī chi̍t khoán chong-kàu tiat-ha̍k, sêng-jīn sîn chò-ûi chō-bu̍t-chiá ê chûn-chāi, m̄-koh bô siong-sìn sîn tùi chū-jiân sè-kài ê kan-sia̍p.